«کتابخانه انسانی»؛ راهکاری نوین برای تقویت همدلی و ارتقای سلامت روان جامعه

در سال‌های اخیر، توجه به ابعاد روانی و اجتماعی سلامت بیش از گذشته اهمیت یافته است. سلامت تنها به معنای نبود بیماری جسمی نیست، بلکه عوامل فرهنگی، اجتماعی و روانی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت زندگی افراد دارند. بسیاری از چالش‌های سلامت روان، ریشه در سوءتفاهم‌ها، کلیشه‌ها، انگ‌زنی و نبود گفت‌وگوی سازنده میان گروه‌های مختلف اجتماعی دارد.

به گزارش  پایگاه خبری سازمان نظام روانشناسی و مشاوره ایران، در این میان، «کتابخانه انسانی» به‌عنوان یک ایده نوین، تلاش می‌کند با ایجاد فضایی امن برای گفت‌وگو، مسیر تازه‌ای برای افزایش درک متقابل و کاهش تعصب فراهم کند. این مفهوم نخستین‌بار در سال ۲۰۰۰ در دانمارک شکل گرفت و به‌جای کتاب‌های کاغذی، انسان‌ها با تجربه‌های زیسته، دانش تخصصی یا روایت‌های شخصی خود در نقش «کتاب» قرار می‌گیرند و مخاطبان می‌توانند برای مدت مشخصی با آن‌ها به گفت‌وگو بنشینند.

در همین راستا، گروهی از پژوهشگران ایرانی با تمرکز بر حوزه سلامت، مطالعه‌ای را با هدف بررسی ابعاد مختلف «کتابخانه انسانی سلامت» انجام داده‌اند. این پژوهش به سرپرستی فیروزه زارع فراشبندی، دانشیار مرکز تحقیقات فناوری اطلاعات در امور سلامت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، و با همکاری دو پژوهشگر دیگر انجام شده است.

این مطالعه از نوع مرور حیطه‌ای بوده و پژوهشگران با بررسی گسترده منابع علمی فارسی و انگلیسی، بیش از ۲۵۰۰ مقاله را مورد ارزیابی اولیه قرار دادند. در نهایت، ۴۴ مقاله معتبر برای تحلیل نهایی انتخاب شد تا تصویری جامع از کاربردها و کارکردهای کتابخانه انسانی در حوزه سلامت ارائه شود.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد کتابخانه انسانی می‌تواند محیطی امن برای آموزش، تعامل اجتماعی و گفت‌وگو درباره موضوعات حساس فراهم کند. کاهش کلیشه‌ها، افزایش همدلی، اصلاح باورهای نادرست، تقویت مهارت‌های ارتباطی و بهبود روابط اجتماعی از مهم‌ترین دستاوردهای این رویکرد عنوان شده است.

پژوهشگران تأکید کرده‌اند که هدف اصلی کتابخانه انسانی در حوزه سلامت، ایجاد تفاهم و همدلی در جامعه است؛ موضوعاتی که اغلب به مسائل روانشناختی، اجتماعی و گروه‌های کمتر دیده‌شده در جامعه مرتبط می‌شود. از نگاه آنان، این رویکرد می‌تواند ابزار مؤثری در اختیار سیاست‌گذاران سلامت و فعالان حوزه کتابداری پزشکی قرار دهد.

در این تحقیق، «کتابخانه انسانی سلامت» به‌عنوان فضایی تعریف شده که در آن افراد به‌جای مطالعه یک کتاب سنتی، با یک انسان گفت‌وگو می‌کنند و از تجربه‌ها، روایت‌ها و دانش او در حوزه سلامت بهره می‌برند؛ فرآیندی که در نهایت به بهبود سلامت روان فردی و اجتماعی منجر می‌شود.

با این حال، پژوهشگران معتقدند اجرای این ایده در ایران نیازمند توجه به ملاحظات فرهنگی، اجتماعی و ساختاری است. بر همین اساس، پیشنهاد شده است پیش از اجرای گسترده، برنامه‌های آزمایشی و مطالعات کیفی برای شناسایی چالش‌ها و ظرفیت‌های موجود انجام شود. همچنین نقش متخصصان کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی در معرفی این مفهوم و جلب حمایت مدیران نظام سلامت، بسیار کلیدی ارزیابی شده است.

یافته‌های این پژوهش در فصلنامه علمی «مدیریت اطلاعات سلامت» منتشر شده و می‌تواند مبنایی برای توسعه رویکردهای نوین در ارتقای سلامت روان جامعه باشد.

انتهای پیام