ترس از حرکت چگونه روند درمان بیماران را مختل میکند؟
نقش عوامل روانی در درمانهای اسکلتیعضلانی
ترس از حرکت؛ مانعی حیاتی در درمان بیماران اسکلتیعضلانی
به گزارش پایگاه خبری سازمان نظام روانشناسی و مشاوره ایران، ترس از حرکت یکی از مهمترین موانع درمان در بیماران مبتلا به اختلالات اسکلتیعضلانی است. این عامل اگر از سوی درمانگران جدی گرفته نشود، میتواند روند توانبخشی را مختل کرده و حتی باعث مزمن شدن درد شود. در رویکردهای نوین توانبخشی، بیمار تنها یک درد فیزیکی نیست؛ بلکه یک انسان کامل با نیازهای روانی، ذهنی و عملکردی است که باید در طول درمان دیده شود. درمانگر با درک جامع بیمار، میتواند برنامهای طراحی کند که به بازگشت کامل فرد به زندگی روزمره و فعالیتهای حرفهای کمک کند.
ترس از حرکت چیست و چرا اهمیت دارد؟
ترس از حرکت معمولاً زمانی شکل میگیرد که فرد باور دارد هرگونه حرکت ممکن است باعث بازگشت درد، آسیب مجدد یا تشدید ناراحتی شود. این ترس میتواند از نگرانیهای ساده تا فوبیای حرکتی گسترده باشد که در موارد شدید نیازمند مداخله روانشناختی است. این عامل روانی تأثیر مستقیم بر کاهش فعالیت، ضعف عضلانی، محدودیت عملکرد و مزمن شدن درد دارد. مطالعات نشان میدهند که تقریبا ۶۰ تا ۷۰ درصد بیماران مبتلا به درد مزمن اسکلتی-عضلانی درجاتی از ترس از حرکت را تجربه میکنند.
پیامدهای ترس از حرکت در زندگی روزمره
ترس از حرکت تنها بر توانایی فرد در انجام فعالیتهای فیزیکی تأثیر نمیگذارد، بلکه کیفیت زندگی او را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. بیماران ممکن است از انجام کارهای روزمره مانند آشپزی، بستن مو، پیادهروی کوتاه یا حتی ورزشهای سبک اجتناب کنند. این رفتار اجتنابی باعث میشود عضلات ضعیفتر شده، تعادل و هماهنگی کاهش یابد و ترس بیشتر شود. ایجاد چرخه معیوب بین ترس، اجتناب و ضعف عضلانی باعث افزایش طول دوره درمان و کاهش کیفیت زندگی میشود.
فیزیوتراپی مدرن؛ فراتر از تقویت عضله
در درمانهای سنتی فیزیوتراپی، تمرکز اصلی بر تقویت عضله و بازگرداندن دامنه حرکتی بود. اما رویکرد نوین توانبخشی به بیمار به عنوان یک انسان کامل نگاه میکند؛ فردی که درد او تنها جسمی نیست و زندگی روزمره، روابط اجتماعی، کیفیت خواب و وضعیت روانی او را نیز تحت تأثیر قرار داده است. هدف اصلی، کاهش درد و بازگرداندن عملکرد جسمی نیست، بلکه کمک به بازگشت بیمار به فعالیتهای مهم زندگی و افزایش کیفیت کلی زندگی اوست.
ترس از حرکت و تاثیر آن بر عملکرد جسمی
ترس از حرکت میتواند عملکرد جسمی بیمار را محدود کرده و باعث کاهش اعتمادبهنفس او شود. بیماران ممکن است حتی از حرکات ساده اجتناب کنند، زیرا باور دارند این حرکات ممکن است درد یا آسیب ایجاد کنند. درمانگر باید این ترس را شناسایی کرده و با رویکردی تدریجی، بیماران را تشویق به حرکت امن و کنترلشده کند. شروع با تمرینات ساده و بدون درد، تجربههای موفق کوچک ایجاد میکند و به تدریج اعتماد بیمار برای انجام حرکات پیچیدهتر بازسازی میشود. همچنین، استفاده از دستگاههای توانبخشی کمکی و تمرینات عملکردی روزانه، میتواند ترس از حرکت را کاهش دهد و بیمار را به حرکت مستقل تشویق کند.
نقش روان در دردهای اسکلتیعضلانی
عوامل روانی مانند اضطراب، افسردگی، استرس و نشخوار ذهنی میتوانند سیستم عصبی را در وضعیت تحریکپذیری بالا نگه دارند و درد را شدیدتر و مقاومتر کنند. در بسیاری از موارد، حتی پس از رفع علت فیزیکی، «خاطره درد» در ذهن بیمار باقی میماند و باعث ادامه تجربه درد میشود. این اثر روانی یکی از دلایل اصلی مزمن شدن درد است که بدون توجه به آن، درمان فیزیکی به تنهایی موفقیتآمیز نخواهد بود.
تشخیص زمان ارجاع به روانشناس
اگر عوامل روانی روند درمان فیزیکی را مختل کنند یا علائم بالینی اضطراب، افسردگی یا دردهای روانتنی مشاهده شود، ارجاع بیمار به روانشناس یا روانپزشک ضروری است. ترکیب درمان جسم و روان در چنین شرایطی، تنها راه رسیدن به نتایج پایدار و کاهش مزمن درد است. درمانگر باید با همکاری متخصص روانشناسی، برنامهای جامع طراحی کند که شامل تمرینات فیزیکی و مداخلات روانشناختی باشد. همچنین، آموزش مهارتهای مقابله با اضطراب، تکنیکهای آرامسازی و تمرینات ذهنآگاهی میتواند به کاهش ترس از حرکت کمک کند.
جلسه ارزیابی؛ پایه و اساس درمان
جلسه ارزیابی یکی از مهمترین مراحل درمان است. درمانگر باید دقیقا بداند بیمار از چه چیزی رنج میبرد، چه محدودیتی او را آزار میدهد و هدفش از درمان چیست. در بسیاری از موارد، بیمار ممکن است با شکایت از درد شانه مراجعه کند، اما دغدغه اصلی او انجام فعالیتهای روزمره مثل آشپزی یا بستن مو است. درک این اهداف و نیازها، پایه طراحی برنامه درمانی موفق و شخصیسازی شده است. ارزیابی دقیق شامل بررسی وضعیت عضلات، دامنه حرکتی، سابقه آسیبها و سطح فعالیت روزمره است تا برنامه درمانی کاملاً مطابق نیازهای بیمار طراحی شود.
بررسی نشانههای روانشناختی تأثیرگذار
نشانههایی مانند استرس، اضطراب، وسواس و حتی خاطرات آسیب قبلی میتوانند شدت درد را افزایش دهند. تحریکهای عصبی ایجاد شده توسط این عوامل باعث اسپاسم عضلانی، تنش شدید و در برخی موارد مشکلات گوارشی میشوند. کاهش این عوامل روانی با مداخلات هدفمند، شدت درد را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد و روند توانبخشی را تسریع میکند. همچنین، آگاهی بیمار نسبت به تأثیر روان و ذهن بر درد، انگیزه او را برای پیگیری درمان افزایش میدهد.
روشهای مقابله با ترس از حرکت
برای مدیریت ترس از حرکت، درمانگر میتواند از روشهای زیر استفاده کند:
- ارائه آموزشهای آگاهکننده به بیمار درباره مزایای حرکت و خطر واقعی آسیب
- شروع تمرینات تدریجی و کنترلشده برای ایجاد تجربههای موفق
- استفاده از تمرینات ذهنآگاهی و تنفس برای کاهش اضطراب
- گفتگو و همدلی با بیمار برای پذیرش و شناسایی ترسها
- همکاری با روانشناس در مواردی که ترس شدید و فوبیک است
- استفاده از تکنیکهای رفتاردرمانی شناختی برای تغییر باورهای غلط در مورد درد و حرکت
- ثبت پیشرفتها و موفقیتهای کوچک برای تقویت انگیزه بیمار
نقش خانواده و اطرافیان
حمایت خانواده و نزدیکان در موفقیت درمان نقش مهمی دارد. اطرافیان میتوانند در تسهیل تمرینات فیزیکی، مدیریت استرس و تغییر سبک زندگی کمک کنند. عدم همکاری خانواده میتواند مانع اجرای برنامه درمانی شده و ترس از حرکت را تشدید کند. بنابراین آموزش خانواده و مشارکت آنها در برنامه درمانی، جزو مراحل ضروری است. همچنین، آگاهی دادن به اعضای خانواده درباره ترس از حرکت و تأثیر آن بر روند درمان، میتواند همدلی و همراهی را افزایش دهد.
جمعبندی و اهمیت دید جامع در توانبخشی
در نهایت، درمان موفق بیماران اسکلتیعضلانی تنها با توجه به جسم امکانپذیر نیست. درمانگر باید بیمار را به عنوان یک انسان کامل با ابعاد روانی و جسمی ببیند، ترس از حرکت او را شناسایی کرده و با روشهای علمی و تدریجی به او کمک کند تا دوباره فعالیتهای زندگی روزمره را به دست آورد. این نگاه جامع، کلید موفقیت در توانبخشی مدرن است و تضمین میکند که بیمار علاوه بر کاهش درد، کیفیت زندگی بهتری نیز تجربه کند. ترکیب درمان جسمی، روانشناختی و حمایت اجتماعی باعث میشود ترس از حرکت کاهش یابد و بیمار با اعتماد به نفس بیشتر به فعالیتهای روزمره و حرفهای خود بازگردد.
انتهای پیام
